Tiki nerwowe i nawyki – kiedy mruganie i chrząkanie wymaga terapii?

Siedzisz przy stole, jecie wspólnie kolację, a Ty z niepokojem obserwujesz swoje dziecko. Znowu to robi. Mruga oczami w nienaturalny sposób, pociąga noskiem, mimo że nie ma kataru, albo wydaje z siebie dziwne chrząknięcie. W Twojej głowie pojawia się lęk: czy to coś poważnego? Czy to zespół Tourette’a? A może to moja wina?

W moim gabinecie we Wrocławiu spotykam dziesiątki rodziców, którzy są przerażeni tymi objawami. Chcę Cię dziś uspokoić i wyposażyć w konkretną wiedzę. Tiki nerwowe to nie choroba sama w sobie, a sygnał, jaki wysyła układ nerwowy dziecka. To wentyl bezpieczeństwa, przez który uchodzi nagromadzone napięcie.

Czym właściwie są tiki i skąd się biorą?

Tiki to nagłe, szybkie, powtarzające się i – co najważniejsze – mimowolne ruchy (tiki ruchowe) lub dźwięki (tiki głosowe). Dziecko nie robi ich „na złość”. Ono często nawet nie zdaje sobie sprawy, że właśnie zmarszczyło czoło po raz dziesiąty w ciągu minuty.

W psychologii dziecięcej wyróżniamy najczęściej:

• Tiki proste: mruganie, grymasy twarzy, wzruszanie ramionami, chrząkanie, pociąganie nosem.
• Tiki złożone: podskakiwanie, dotykanie przedmiotów, powtarzanie słów.

Dlaczego się pojawiają? Wyobraź sobie, że układ nerwowy Twojego dziecka to naczynie z wodą. Codzienne bodźce – szkoła, ekscytacja grą komputerową, kłótnia z rodzeństwem, a nawet radosne oczekiwanie na wycieczkę – to krople wpadające do tego naczynia. Gdy wody jest za dużo, musi się ona wylać. Tik jest właśnie tym przelaniem się nadmiaru emocji.

Tiki przejściowe a przewlekłe – kiedy miną?

Dobra wiadomość jest taka, że u większości dzieci (szacuje się, że nawet u 20-25% populacji w wieku szkolnym) występują tzw. tiki przejściowe. Pojawiają się nagle, trwają kilka tygodni lub miesięcy i… znikają tak samo tajemniczo, jak przyszły. Często zmieniają swoją formę – mruganie zamienia się w chrząkanie, a potem ustępuje całkowicie.

Problem zaczyna się wtedy, gdy objawy trwają dłużej niż rok bez przerwy lub są na tyle silne, że utrudniają dziecku codzienne funkcjonowanie (np. bolą go oczy od mrugania lub wstydzi się odezwać w klasie).

Historia z gabinetu: Przypadek 8-letniego Jasia

Do mojego gabinetu trafili rodzice Jasia. Chłopiec od dwóch miesięcy intensywnie potrząsał głową, jakby chciał odgarnąć niewidzialną grzywkę. Rodzice byli przerażeni, podejrzewali zmiany neurologiczne (które wcześniej wykluczył lekarz). W domu panowała napięta atmosfera – mama płakała z bezsilności, tata przy każdym ruchu głowy syna syczał: „Panuj nad tym!”.

Podczas pracy okazało się, że Jaś jest bardzo ambitnym chłopcem, który „musi” być najlepszy w klasie i na treningach piłki nożnej. Tik był krzykiem jego ciała o odpoczynek. Nie pracowaliśmy nad potrząsaniem głową. Pracowaliśmy nad rodzicami – nad ich lękiem i nad kalendarzem Jasia. Gdy odpuściliśmy dodatkowy angielski i wprowadziliśmy wieczory bez ekranów, ale z planszówkami – tiki zaczęły słabnąć. Po trzech miesiącach ustąpiły całkowicie. Kluczem nie była walka z nawykiem, ale zrozumienie jego źródła.

Kiedy bezwzględnie udać się do specjalisty?

Choć wiele tików mija samoistnie, są sytuacje, w których konsultacja psychologiczna lub neurologiczna jest niezbędna:

• Gdy tiki są bolesne dla dziecka (np. silne wykręcanie szyi).
• Gdy pojawiają się tiki wokalne (wulgaryzmy – koprolalia, choć rzadka, wymaga diagnozy).
• Gdy tiki trwają dłużej niż 12 miesięcy.
• Gdy towarzyszą im inne trudności: problemy ze skupieniem uwagi, natręctwa myślowe, wybuchy agresji.
• Gdy dziecko jest z tego powodu wyśmiewane przez rówieśników i jego samoocena drastycznie spada.

Pamiętaj, drogi Rodzicu – tiki to barometr emocji Twojego dziecka. Zamiast próbować zbić ten barometr, spróbujmy zmienić „pogodę” w domu na bardziej słoneczną i spokojną. Twoja akceptacja jest najsilniejszym lekiem.

Czujesz, że sytuacja w domu Cię przerasta? Nie wiesz, jak odróżnić nawyk od problemu neurologicznego? Nie musisz radzić sobie z tym samodzielnie. Umów się na konsultację w moim gabinecie we Wrocławiu.